Netcongestie: wat het is en wat het betekent voor uw bedrijf

Wat is netcongestie?

Netcongestie betekent dat er op een bepaalde plek in het stroomnet te weinig ruimte is om meer stroom te vervoeren. De kabels en transformatoren zitten op drukke momenten aan hun maximum. Een netbeheerder kan daar dan geen nieuwe aansluitingen meer bij plaatsen, of bestaande aansluitingen niet zwaarder maken, zonder dat het net overbelast raakt.

Het speelt in twee richtingen: bij afname en bij invoeding. Het verschil leest u hieronder.

Het net is daarbij niet de hele dag vol. Het knelt vooral op piekmomenten: op een werkdag in de ochtend en avond bij afname, en midden op zonnige dagen bij teruglevering.

Waarom zit het net vol?

Bedrijven, woningen en vervoer gaan massaal over van gas en diesel op stroom, en tegelijk wordt er veel meer stroom opgewekt met zon en wind. Het net is gebouwd voor een wereld waarin minder stroom, en vooral in één richting, werd vervoerd. Uitbreiden kost jaren: er moeten kabels worden gelegd, stations gebouwd en vergunningen worden geregeld, en er zijn te weinig technici.

Hoe groot het probleem is, laten de cijfers zien. Begin 2026 stonden er bij de regionale netbeheerders ruim 14.000 aanvragen van grootverbruikers op de wachtlijst, samen goed voor ruim 9 gigawatt aan gevraagd vermogen. En sinds 1 juli 2026 komen in congestiegebieden ook kleinverbruikers op de wachtlijst.

Afnamecongestie en invoedingscongestie

Netcongestie bestaat in twee richtingen, en die staan los van elkaar. Een gebied kan vol zitten voor afname en nog ruimte hebben voor invoeding, of andersom.

• Afnamecongestie: er is te weinig ruimte om meer stroom het net af te nemen. Dit raakt bedrijven die willen uitbreiden, elektrisch gaan laden of van het gas af gaan.
• Invoedingscongestie: er is te weinig ruimte om stroom terug te leveren. Dit raakt vooral bedrijven met grote zonnedaken en zonneparken. Zie ook onze blog over zonnepanelen zonder teruglevering.

Hoe weet u of uw bedrijf in een congestiegebied zit?

De netbeheerders publiceren samen een capaciteitskaart, waarop per gebied te zien is of er nog ruimte is voor afname en voor invoeding. Dat geeft een goede eerste indruk, maar niet het laatste woord: de situatie verschilt per aansluiting en per spanningsniveau. Zekerheid krijgt u bij uw regionale netbeheerder, bijvoorbeeld wanneer u meer vermogen aanvraagt. Hoe zo’n aanvraag werkt, leest u in onze blog over transportcapaciteit aanvragen.

Hoe werkt de wachtlijst?

Kan de netbeheerder uw aanvraag niet direct honoreren, dan komt u op de wachtlijst voor uw gebied. Die lijst werkt niet meer strikt op volgorde van binnenkomst: sinds een besluit van de ACM eind 2025 krijgen projecten met een groot maatschappelijk belang, zoals scholen, zorg en woningbouw, voorrang. Een gebied gaat pas van de lijst als de netbeheerder het net heeft uitgebreid, of als er op een andere manier ruimte vrijkomt, bijvoorbeeld doordat bedrijven flexibele contracten afsluiten.

Wat kost netcongestie?

Voor de economie als geheel zijn de bedragen groot. Onderzoek van Boston Consulting Group schat de schade van netcongestie op 10 tot 40 miljard euro per jaar. Het rapport van Peter Wennink over het Nederlandse verdienvermogen noemt een gemiste omzet van 10 tot 35 miljard euro per jaar, en laat zien hoe snel het gegroeid is: in 2022 stonden er minder dan 700 bedrijven en organisaties op de wachtlijst, drie jaar later meer dan 14.000.

Voor een individueel bedrijf zit de schade vooral in wat er niet gebeurt: een uitbreiding die wordt uitgesteld, een wagenpark dat niet elektrisch kan, een investering die naar een andere locatie gaat. Daarnaast zijn er directe kosten, zoals hogere netkosten bij een overschrijding van het gecontracteerde vermogen, of een dieselaggregaat als noodoplossing. En de nettarieven zelf stijgen naar verwachting de komende jaren met ongeveer 5 procent per jaar.

Hoe lang duurt netcongestie nog?

Op veel plekken nog jaren. De netbeheerders breiden het net uit en het Rijk werkt met het Landelijk Actieprogramma Netcongestie aan een versnelde aanpak, maar in sommige regio’s loopt het werk tot ver na 2030. Wie nu een concreet plan heeft, kan daar meestal niet op wachten. Daarom is het zinvol om te kijken wat er binnen de huidige aansluiting mogelijk is.

Wat betekent het voor uw bedrijf?

Netcongestie raakt vooral bedrijven met plannen:

• Groei of uitbreiding: een nieuwe productielijn, een extra hal of een koelcel vraagt meer vermogen dan uw aansluiting aankan.
• Elektrificatie: een elektrisch wagenpark of een laadplein vraagt in korte tijd veel vermogen, precies op momenten dat het net al druk is.
• Verduurzaming: wie van het gas af wil, heeft meer stroom nodig.
• Zonnepanelen: een groot zonnedak kan soms maar deels of helemaal niet terugleveren.

Vraagt u meer vermogen aan in een congestiegebied, dan komt u op de wachtlijst. Hoe lang dat duurt, verschilt sterk per plek, maar het gaat vaak om jaren. Voor een bedrijf met een concreet plan is dat meestal te lang.

Is er dan niets aan te doen?

Wel degelijk. De ruimte op het net is schaars op piekmomenten, maar er is vaak meer mogelijk dan een eerste “nee” doet vermoeden. Grofweg zijn er drie richtingen:

1. Afspraken met de netbeheerder. Naast het gewone, vaste transportrecht bieden netbeheerders flexibele contracten: u krijgt dan transportcapaciteit, maar niet op elk moment. Hoe dat werkt, leest u in onze blog over transportcapaciteit aanvragen.
2. Uw pieken verlagen. Vaak zit het probleem in een paar momenten per dag. Wie die pieken afvlakt, bijvoorbeeld door laden en processen slim te verdelen, kan binnen de huidige aansluiting meer. Dat heet peak shaving.
3. Opslag. Met een batterij slaat u stroom op als er ruimte is, en gebruikt u hem op het drukke moment. Wanneer dat loont, leest u in onze blog over batterijopslag voor bedrijven.

De beste oplossing is bijna altijd een combinatie, en die verschilt per bedrijf. Hoe Switch dat aanpakt, leest u op de pagina over groeien zonder zwaardere aansluiting.

Waar begint u?

Begin met inzicht in uw eigen verbruik, per kwartier. Dan ziet u hoe vaak u echt tegen de grens van uw aansluiting aanloopt, hoe hoog die pieken zijn, en hoeveel ruimte er op de andere momenten over is. Die gegevens kunt u opvragen bij uw netbeheerder of meetbedrijf.

Wilt u weten waar u staat? Doe de gratis Energy Readiness Score, of plan een Netcheck. Dan kijkt Switch in dertig minuten met u naar uw situatie, en zegt eerlijk of en hoe uw groeiplan binnen uw aansluiting past.

Meer weten over een term? Alle vaktermen staan kort uitgelegd in de begrippenlijst.